Diabetes type 2


Aangepaste recepten in de strijd tegen diabetes type 2 onder Hindoestanen

In de Surinaams/Hindoestaanse gemeenschap worden veel koolhydraatrijke en zoete gerechten gegeten, wat leidt tot overgewicht en een hoge prevalentie van diabetes type 2. Nandita Adhien probeert het tij te keren met een aangepast kookboek. “Niet gemakkelijk, maar we blijven positief.”


Door Frans van den Houdt

Veel meer groenten eten en veel minder koolhydraten. Dat is de boodschap van Nandita Adhien, docent farmacologie aan de opleiding farmakunde van Hogeschool Utrecht, aan de Surinaams/Hindoestaanse gemeenschap. In de strijd tegen diabetes mellitus type 2 zet zij zich samen met haar man Prem, apotheker en docent aan de Universiteit Utrecht, in voor een gezonder dieet voor Hindoestanen. “De verhouding 20% groenten en 80% koolhydraten moet worden omgedraaid”, zegt Nandita Adhien. ”Wij beschouwen dit als onze maatschappelijke missie.”

Erfelijk belast

Een missie die is ontsproten aan de zorgwekkende realiteit dat onder Hindoestanen jonger dan 50 jaar diabetes type 2 maar liefst tien keer vaker voorkomt dan onder Nederlanders van die leeftijd. Heel verontrustend, benadrukt Adhien. De oorzaken zijn volgens haar divers. Allereerst is daar de genetische component.

“Hindoestanen zijn erfelijk belast wat betreft het ontwikkelen van diabetes type 2. Dat komt niet alleen door onze bouw – wij zijn wat kleiner dan Nederlanders – maar ook zijn onze organen, zoals de alvleesklier, kleiner. En als je alvleesklier kleiner is, heb je minder cellen die insuline produceren.” Bovendien hebben Hindoestanen volgens Adhien minder spierweefsel en meer vetweefsel en doen ze doorgaans minder aan lichamelijke beweging dan Nederlanders. In combinatie met koolhydraatrijke voeding leidt dit tot overgewicht en een hoge prevalentie van diabetes type

Kookboek

Voor Adhien en haar man reden om aan de traditionele Surinaams/Hindoestaanse keuken te gaan sleutelen. Daarvoor benaderden ze Hanno Pijl (hoogleraar diabetologie) en Karien Hoenderdos (diëtiste) die een kookboek hadden geschreven over het omkeren van diabetes door het aanpassen van je dieet. “Wij vonden dat boek erg relevant voor onze gemeenschap, maar de recepten waren veel te Nederlands”, zegt Adhien. “We hebben daarom aangeboden de recepten een Surinaams/Hindoestaanse tintje te geven.”

Zoetekauwen

De gemiddelde traditionele maaltijd bestaat uit veel koolhydraten, zoals witte rijst, aardappelen (die als groenten worden beschouwd), dahl (peulvruchten) en witbrood. “Aardappelen en peulvruchten zijn niet per se ongezond, maar wel als er maar weinig groenten aan worden toegevoegd. Wij adviseren daarom terug te gaan naar één koolhydraatbron per maaltijd.” De Hindoestanen zijn bovendien nogal zoetekauwen, waardoor dagelijks veel lekkernijen met suiker op de eettafel verschijnen, wat ook al niet helpt om gezond te blijven. Adhien: “We hebben ongeveer de helft van de recepten in het kookboek aangepast.” Daarbij werden Nederlandse seizoensgroenten als uitgangspunt genomen. Spruitjes bijvoorbeeld, die niet veel worden gegeten door Hindoestanen maar met een paar simpele aanpassingen ook voor hen aantrekkelijk konden worden gemaakt.

Surinaamse groenten

“Veel mensen kopen veelal Surinaamse groenten, maar die zijn vooral in een speciale toko te krijgen. Ze zijn duur en liggen vaak veel te lang, wat ten koste gaat van de kwaliteit. Het is veel goedkoper en gezonder naar de supermarkt te gaan en verse seizoensgroenten te kopen.” Zelf eten ze al jaren volgens gezond recept. “Nee hoor, het was niet echt moeilijk om te schakelen. Ik experimenteer graag met groenten.” De zoetigheid weglaten was vooral voor haar man moeilijk. “Hij is een echte zoetekauw, maar als de knop eenmaal om is, raak je eraan gewend en mis je het niet. Als je alleen bij speciale gelegenheden iets zoets eet, wordt het een delicatesse.”

Heel subtiel

De nieuwe versie van het kookboek van Hoenderdos en Pijl verscheen in januari 2020 maar door de coronacrisis bleef grootschalige promotie uit. Het echtpaar zit echter niet bij de pakken neer en bewandelt ook andere wegen om hun boodschap uit te dragen. Bijvoorbeeld door mensen in hun omgeving aan te spreken op hun eetgewoonten. “Heel voorzichtig hoor, heel subtiel, want mensen veroordelen werkt averechts.”

Meer effect heeft vaak een casus uit de apothekerspraktijk van haar man in Rotterdam-Zuid over een patiënt met diabetes, die gezonder ging leven, dertig kilo afviel en zijn medicatie mocht minderen. “Je ziet dat het mensen aanspreekt, dat het werkt om hen te overtuigen van de noodzaak gezond te eten en te leven.”

Diabetesverpleegkundigen

Toch is Adhien zich er terdege van bewust dat hun missie niet gemakkelijk is. “Dat wisten we van tevoren. Het is soms lastig tot deze gemeenschap door te dringen.” Ouderen hebben zoiets van, “dit gaat mij niet meer helpen, ik heb al diabetes, het is nu eenmaal zo. Ik was altijd gewend zo te eten en blijf dat doen”, en mensen die wel enthousiast naar een diëtist gaan, stoppen bij thuiskomst het lijstje met tips over gezond eten vaak meteen onderin een diepe la.

Prem Adhien probeert nu samen met diabetesverpleegkundigen die veel Hindoestanen behandelen, te kijken wat de beste manier is om deze groep te bereiken. “We hebben nog een lange weg te gaan, maar we blijven optimistisch.”